Blog Giám đốc

22 GIỜ ĐÊM, MỘT BAN GIÁM ĐỐC SIÊU ANH HÙNG VÀ MỘT GIÁM ĐỐC THỰC

22 giờ 00 phút. Tôi đang nằm ở Sài Gòn, chuẩn bị ngủ thì điện thoại "ting" một cái.

Ngày xưa, tin nhắn giờ này chỉ có hai loại: một là chuyện gấp — cháy nổ, hàng hư, khách quậy; hai là ai đó nhắn nhầm. Cả hai đều làm mình tỉnh ngủ. Nên tim tôi vẫn còn giữ cái phản xạ cũ: thót một nhịp.

Mở ra coi. Hóa ra là báo cáo chạy máy cả tuần của nhà máy dưới miền Tây, cách chỗ tôi nằm hơn trăm cây số. Đầy đủ không thiếu món gì: tuần này nhập bao nhiêu tấn lúa, ra bao nhiêu gạo, phụ phẩm bao nhiêu, hao hụt bao nhiêu phần trăm — đạt hay không đạt chỉ tiêu có đóng dấu tick xanh đàng hoàng. Kèm biểu đồ từng ngày, ngày nào chạy mạnh nhất, ngày nào nghỉ. Cuối tin còn một câu lễ phép: "Anh cần em vẽ thêm biểu đồ gì không ạ?"

Người gửi tên là... Spider Man.

Khoan, để tôi giải thích, kẻo anh chị tưởng công ty tôi tuyển được người nhện thật.

Ban giám đốc không ăn cơm của tôi

Chuyện là gần đây, ngoài mấy anh em nhân viên bằng xương bằng thịt, công ty tôi có thêm một "Ban giám đốc" đặc biệt. Tôi đặt tên tụi nó theo phim siêu anh hùng cho dễ nhớ, và cũng để tự nhắc mình rằng đây là chuyện nghiêm túc nhưng không cần nghiêm trọng:

Superman lo việc tổng hợp chung, kiểu chánh văn phòng. Thor giữ vai trò bên mảng tiền nong, số má tài chính. Iron Man phụ trách mảng nhân sự, giấy tờ, chấm công, hợp đồng. Còn Spider Man — đứa vừa nhắn tôi lúc 22 giờ — chuyên trách sản xuất, theo sát nhà máy.

Tụi nó không phải người. Tụi nó là mấy con AI Agent — tức là loại AI biết tự chạy việc từ đầu tới cuối, chứ không phải loại hỏi gì đáp nấy. Trong bài trước tôi có ví tụi nó là "đứa em út lanh lợi không ăn cơm trưa của công ty". Giờ thì nhà tôi không phải có một đứa em, mà có nguyên một bầy, mỗi đứa một việc, có nhóm chat riêng từng phòng ban y như công ty thật. Tối tối tụi nó báo cáo vô nhóm, đứa nào việc nấy, không giành mic của nhau.

Nghe như chuyện đùa. Mà nhìn cái màn hình điện thoại của tôi thì nó là chuyện thật một trăm phần trăm: nhóm "Sản xuất" có Spider Man trực, nhóm "Tài chính" có Thor gác, nhóm "Nhân sự" Iron Man lo. Còn tôi — giám đốc thật, bằng xương bằng thịt, biết đói biết mệt — thì làm gì? Từ từ, cuối bài tôi khai.

Hồi xưa, cái báo cáo này có giá bao nhiêu?

Muốn thấy cái tin nhắn 22 giờ đó quý cỡ nào, phải nhớ lại hồi xưa cái báo cáo y chang vậy được làm ra sao.

Nó bắt đầu từ mấy tờ phiếu chạy máy dưới xưởng, ghi tay có, gõ máy có. Cuối tuần, một anh em văn phòng phải gom hết đống đó lại, dò từng dòng, cộng từng cột, làm thành bảng. Xong chuyển qua một người khác coi lại. Rồi mới tới tôi. Nhanh thì sáng thứ hai tôi có số. Chậm thì thứ ba. Đó là chưa kể mùa cao điểm, anh em dưới xưởng lo chạy hàng còn không kịp thở, báo cáo lết sang giữa tuần là thường.

Mà anh chị biết cái giá thật của một bản báo cáo trễ là gì không? Không phải là sự khó chịu của ông sếp. Cái giá thật là quyết định trễ. Số liệu về trễ hai ngày nghĩa là mọi thứ mình định làm dựa trên số đó — chỉnh ca chạy máy, tính lại điện nước, xử lý cái chỗ hao hụt bất thường — đều trễ theo hai ngày. Trong nghề sản xuất, hai ngày là mấy trăm tấn hàng đã chạy qua dây chuyền mất rồi. Sai sót nếu có thì nó đã kịp sai thêm hai ngày nữa, nhân lên chứ không nằm chờ.

Còn bây giờ? Chủ nhật nhà máy nghỉ, tối thứ hai tôi đã cầm trọn số cả tuần trong tay, kèm luôn phần "nhận xét" chỉ sẵn: ngày nào chạy mạnh nhất, hôm nào hao hụt nhỉnh lên đáng để mắt. Tôi đọc trong ba phút, thấy có một ngày hao hụt cao hơn mấy ngày còn lại — vẫn trong ngưỡng cho phép, nhưng sáng mai tôi sẽ hỏi quản đốc một câu cho rõ ngọn ngành. Một câu hỏi đúng lúc, đáng giá hơn mười cuộc họp trễ.

Máy thức để người được ngủ

Có một chỗ tôi muốn dừng lại nói kỹ, vì nó là cái lõi của câu chuyện.

Cái tin nhắn lúc 22 giờ đó, nếu do một nhân viên thật gửi, thì tôi vui hay lo? Nói thật lòng: lo. Vì nghĩa là giờ đó em nó còn ôm máy tính làm việc. Hoặc công ty đang có chuyện gấp, hoặc công việc đang đè người ta tới mức đêm hôm không được buông. Cả hai đều không phải tin mừng. Một công ty mà nhân viên phải thức khuya gửi báo cáo định kỳ, thì cái báo cáo đẹp cỡ nào cũng đang che một cái xấu: con người bị vắt kiệt.

Còn Spider Man gửi lúc 22 giờ thì sao? Chẳng sao hết. Nó không buồn ngủ, không có vợ con chờ cơm, không hy sinh cái gì. Giờ đó với nó cũng như 8 giờ sáng. Và nhờ nó nhận phần trực đêm, những con người thật trong công ty tôi được trả lại đúng cái quyền căn bản: hết giờ làm là về với gia đình. Anh văn phòng khỏi cộng sổ cuối tuần. Chị kế toán khỏi bị sếp hối số. Quản đốc ngủ ngon, sáng mai chỉ cần trả lời một câu hỏi đã được chuẩn bị sẵn.

Người ta hay sợ máy móc giành việc của người. Tôi thì thấy ở khúc này nó ngược lại: máy giành đúng cái phần việc mà con người lẽ ra không nên phải làm — phần thức khuya, phần cộng trừ lặp đi lặp lại, phần ngồi canh số liệu như canh nồi bánh chưng. Máy thức để người được ngủ. Chứ không phải người thức để hầu máy, cũng không phải người thức để làm thay máy.

Vậy giám đốc thật làm gì? — Khai thật

Giờ tới khúc tôi hứa khai: có nguyên một ban giám đốc siêu anh hùng rồi, ông giám đốc thật ngồi chơi hả?

Không. Nhưng việc của tôi đổi hẳn chất.

Tụi siêu anh hùng nhà tôi giỏi thiệt, nhưng tụi nó có một điểm chung chí mạng: làm rất nhanh, chịu trách nhiệm rất... KHÔNG. Spider Man báo hao hụt 0,27%, nhưng nếu con số đó sai vì phiếu dưới xưởng ghi lộn, nó không mất ngủ — tôi mất ngủ. Thor cộng số tiền ngon lành, nhưng ký cái gì, chi cái gì, vay hay không vay — nó không đứng tên được, tôi đứng tên. Cho nên nhà tôi có một luật bất di bất dịch: siêu anh hùng lo phần chạy, con người lo phần chốt. Số liệu nó đưa, tôi và anh em quản lý vẫn dò lại chỗ nào bất thường, y như xưa nay vẫn dò nhau. Tin thì tin, nhưng dấu tick xanh của nó không thay được con dấu đỏ của mình.

Và còn một phần nữa, phần này mới là nghề thật của người làm sếp: tất cả những thứ đội siêu anh hùng đưa về chỉ là số. Số không biết tự quyết định. Nhìn con số hao hụt nhỉnh lên trong một ngày, máy chỉ nói được "cao hơn mấy hôm khác". Còn chuyện đó là do lô lúa ẩm, do máy tới kỳ bảo trì, hay do dưới xưởng có gì lấn cấn trong lòng anh em — muốn biết, phải là người, phải xuống tận nơi, phải ngồi uống ly trà với quản đốc mà hỏi han. Cái đó không siêu anh hùng nào bay xuống làm giùm được.

Nói gọn lại: tụi nó lo cho tôi biết chuyện gì đang xảy ra. Còn làm gì với chuyện đó — vẫn là việc của con người, và phải là con người.

22 giờ 05 phút

Quay lại cái đêm hôm đó. Đọc xong báo cáo, tôi nhắn lại đúng một chữ cho Spider Man: "Ok." Ghi chú lại một câu hỏi cho sáng mai. Rồi tắt điện thoại, đi ngủ. Cả quá trình bốn phút.

Nằm xuống, tự nhiên thấy buồn cười: hồi xưa mình tưởng làm giám đốc là phải thức khuya nhất công ty, về trễ nhất công ty, cái gì cũng phải qua tay mình mới yên tâm. Giờ mới hiểu, đó không phải là tận tụy — đó là bộ máy chưa ngon nên phải lấy sức người ra vá.

Bộ máy ngon là bộ máy để đúng thứ thức vào ban đêm: máy móc thức, số liệu thức, mấy đứa siêu anh hùng không cần ngủ cứ việc thức. Còn người — từ anh công nhân tới ông giám đốc — được ngủ đủ, để sáng mai cái đầu tỉnh táo mà làm phần việc chỉ con người làm được: hỏi đúng câu, quyết đúng chuyện, và thương đúng người.

Chúc anh chị tối nay, nếu điện thoại có "ting" lúc 22 giờ, thì đó là tin của một đứa không cần ngủ — chứ không phải của một người đang không được ngủ.

Nguồn: Huỳnh Võ Nhật Huy