Blog Giám đốc

Hôm rồi ngồi nói chuyện với một Founder trẻ sinh năm 98 (năm nay 28 tuổi), kinh doanh ngành hạt điều xuất khẩu. Bạn kể là có tháng doanh thu đỉnh điểm lên đến 50 tỷ, có năm lợi nhuận cũng hơn cả triệu đô. Ban đầu nghe nói thì cũng hào hứng, mừng cho cu cậu. Nhưng khi nghe bạn ấy kể về những thời điểm khách bùng hàng, hoặc cố tình không nhận hàng dù đã ship tận cảng, để rồi cuối cùng mất trắng tiền tỷ thì mới thấy ngành xuất khẩu không ngon như bề ngoài chúng ta thấy.

Tôi có nhiều bạn là founder làm xuất khẩu, từ điều, máy móc, lốp ô tô, bao bì, gỗ, cho đếnmay mặc. Ai cũng đồng ý một điều là ngành này đang lên rất mạnh. Năm 2024, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam khoảng 405,5 tỷ USD. Sang năm 2025 đã lên khoảng 475 tỷ USD, tăng hơn 17% chỉ trong một năm. Riêng hạt điều thì Việt Nam đứng số 1 thế giới về xuất khẩu nhiều năm liền. Có bên làm gỗ tôi biết, doanh số đã lên đến cả 2.000 tỷ.

Điều này cũng dễ hiểu, bởi ngành xuất khẩu của Việt Nam chúng ta mạnh nhờ 3 thứ:
- Nguồn nguyên liệu dồi dào, nên chủ động được đầu vào.
- Nhân lực và tay nghề sản xuất tốt, chất lượng đã đủ chuẩn để vào những thị trường khó tính.
- Thương hiệu "Made in Vietnam" ngày càng có tiếng. Cộng thêm các hiệp định như EVFTA, CPTPP, hàng Việt vào châu Âu, Nhật, Canada… được hưởng thuế thấp hơn hẳn.

Nhưng quay lại câu chuyện của bạn Founder 98 kia thì mới thấy, tăng trưởng mới chỉ là bề nổi của tảng băng. Bạn kể rằng, làm xuất khẩu có 3 cái "hố" mà người ngoài nhìn vào ít khi thấy.
(1) Xung đột địa chính trị. Nga – Ukraine, rồi Biển Đỏ, rồi Trung Đông, hoặc các sự kiện như Covid. Cứ thời điểm nào nào căng thẳng hoặc biến động là giá dầu nhảy theo. Dầu tăng thì cước tàu, phụ phí, bảo hiểm tăng hết. Nhất là thời điểm Covid, chi phí chuyển 1 cont 40 feet đang chỉ khoảng $2k - $4k lại tăng vọt lên đến _$15k - $20k, lợi nhuận bị giảm khung khiếp. Cái khó là giá bán thì đã chốt trong hợp đồng từ mấy tháng trước. Nhất là hợp đồng CIF, tức là người bán lo cả cước tàu và bảo hiểm, thì cước tăng bao nhiêu mình gánh bấy nhiêu. Ai làm xnk thời điểm đó thì chắc không lạ gì vấn đề này
(2) Bị"bom hàng". Bạn đó kể có một lô đi Trung Đông, tàu chạy mấy tháng mới đến nơi thì nước đó lại có biến. Khách không nhận hàng nữa, rồi quay sang ép: muốn họ lấy thì phải giảm giá thật sâu. Không chấp nhận được thì mất tiền hàng, mất tiền ship. Mà ngành điều lại có luật chơi riêng, nên cuối cùng coi như mất trắng. Thế nên mới có chuyện doanh thu mấy chục tỷ mà có năm không lời nổi một đồng, thậm chí còn lỗ.
Bởi vậy mới thấy, hàng một khi đã sang đến cảng bên kia thì quyền mặc cả gần như nằm hết trong tay người mua. Mỗi ngày hàng nằm cảng là một ngày mất phí lưu container, lưu bãi, còn chở về thì tốn thêm một lượt cước nữa. Nên với những thị trường nhiều biến động, đặt cọc trước hoặc thanh toán bằng L/C (ngân hàng đứng ra bảo đảm thanh toán) là cách để mình không bị đặt vào thế bị ép.
(3) Dòng tiền. Ngành điều phần lớn phải nhập điều thô từ châu Phi, Campuchia. Tức là một đầu phải trả tiền cho nhà cung cấp nước ngoài, một đầu chờ tiền từ khách nước ngoài về. Hàng giao rồi mà tiền thì chờ cả tuần mới về, quy trình lại lắm bước. Trong khi tiền mua nguyên liệu chính vụ, tiền lương công nhân thì không chờ được ngày nào.

Thường thì các founder có 2 hướng:
- Mở công ty ngay tại nước của khách. Nhận tiền thì tiện, nhưng đi kèm chi phí thành lập, duy trì, thuế và pháp lý. Cách này chỉ hợp lý khi thị trường đó đủ lớn và ổn định.
- Dùng tài khoản toàn cầu của các nền tảng thanh toán quốc tế. Khách trả tiền vào tài khoản nội địa ngay tại nước họ, tiền về nhanh hơn. Mình cũng chủ động chuyển tiền cho nhà cung cấp nước ngoài mà không phải chờ đợi lâu.

Không biết mọi người đang dùng phương án nào? Riêng bạn của tôi và tôi thì dùng Airwallex. Từ đó đến giờ thì đỡ hẳn cái cảnh ngồi đếm ngày chờ tiền về. Founder nào đang vướng đúng chuyện này thì có thể tham khảo thử.
Nói chung, xuất khẩu là miếng bánh to và còn lớn nữa. Nhưng muốn ăn được lâu thì phải lường trước rủi ro ngay từ lúc ký hợp đồng, từ đường đi của con tàu cho đến đường đi của dòng tiền.

Nguồn: hoangle